TT – Sau khi đến với bộ phim đoạt tám giải Oscar 2009 Triệu phú khu ổ chuột (Slumdog millionaire), độc giả VN sẽ được thưởng thức trọn vẹn tiểu thuyết mà bộ phim đã chuyển thể – Q&A.
Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với dịch giả Nguyễn Bích Lan trước khi cuốn sách được Nhã Nam chính thức phát hành vào đầu tháng 7 tới.
Nguyễn Bích Lan sinh năm 1976 tại Thái Bình, hiện là dịch giả tự do. Bắt đầu dịch sách văn học từ năm 2002, đến nay chị đã có 14 đầu sách được xuất bản, trong đó có mười tiểu thuyết dịch: Đừng nghi ngờ tình yêu của anh, Không có chỗ cho tình yêu, Hứa yêu, Vũ điệu của trái tim, Mạch buồn… Ngoài ra, Nguyễn Bích Lan còn làm thơ, viết truyện. Truyện ngắn Con gái (Tuổi Trẻ ngày 22-3-2009) và Sống trong chờ đợi (Tuổi Trẻ cuối tuần ngày 1-5-2009) đã nhận được nhiều sự quan tâm của bạn đọc. Nguyễn Bích Lan cũng là nhân vật trong loạt bài “Không gục ngã” (Tuổi Trẻ ngày 12 đến 17-3-2009). |
* Chuyển ngữ một cuốn sách mà tác phẩm điện ảnh chuyển thể đã giành đến tám giải Oscar, trong đó có giải quan trọng dành cho phim hay nhất, điều này có làm chị cảm thấy áp lực trong quá trình dịch?
- Với tôi, dịch cuốn nào cũng căng thẳng, cũng đầy áp lực nhưng cũng đầy hấp dẫn và cuốn hút. Với Triệu phú khu ổ chuột, cả áp lực lẫn hấp dẫn đều tăng lên. Nhưng tôi có những thuận lợi khi dịch cuốn này: tôi yêu văn hóa Ấn Độ, đã từng dịch một số cuốn nổi tiếng nói về Ấn Độ như Nghìn khuôn mặt của đêm, Người đàn ông hoàn hảo. Hơn nữa, tác giả của nó – Vikas Swarup – luôn sẵn sàng giúp đỡ mỗi khi tôi gặp phải tình huống khó.
* Là một trong những người tiếp xúc đầu tiên với bản thảo Triệu phú khu ổ chuột, chị có nhận xét gì về cuốn tiểu thuyết này?
- Rất hay! Nội dung giàu tính nhân văn, văn phong giản dị nhưng sâu sắc. Đặc biệt nó đậm chất Ấn Độ mà văn hóa Ấn Độ thì huyền bí và cuốn hút lắm.
Triệu phú khu ổ chuột là bức tranh độc đáo về cuộc sống của những người nghèo khó sống trong các khu ổ chuột ở Mumbai với những điểm nhấn rất sâu, rất ấn tượng mà bạn không thể nào quên, về sự khốn cùng, những tham vọng giản đơn mà ngây thơ, những ước mơ trở thành hiện thực trong ngỡ ngàng, và tình yêu với sự cuốn hút mãnh liệt của nó…
* “Cha đẻ” của Triệu phú khu ổ chuột là Vikas Swarup – một nhà văn Ấn Độ hãy còn xa lạ với độc giả VN. Chị có nghĩ rằng vì Triệu phú khu ổ chuột đoạt Oscar mà nó sẽ “làm mưa làm gió” trên thị trường sách VN?
- Thưởng thức nguyên tác văn học có những thú vị riêng. Tôi tin xem phim rồi mọi người vẫn muốn đọc tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột!
Vikas Swarup sinh ra ở Allahabad, một thành phố nằm ở phía bắc Ấn Độ. Ông từng học các ngành lịch sử, tâm lý học, triết học tại Đại học Allahabad và từng là nhà vô địch trong cuộc thi toàn quốc dành cho những người tranh luận giỏi. Ông là một nhà ngoại giao của Ấn Độ đã từng tới nhiều nước trên thế giới. Triệu phú khu ổ chuột là tiểu thuyết đầu tay của ông, đã được dịch ra hơn 40 ngôn ngữ, nhận được một số giải thưởng quan trọng, và được nhiều độc giả ở các nước yêu thích. Cuốn sách này được các độc giả ở Đài Loan bầu chọn là cuốn sách có ảnh hưởng nhất năm 2008 ở đây.
* Trong những lần dịch sách, khó khăn lớn nhất với chị phải chăng là vấn đề về sức khỏe?
- Công việc dịch văn học vốn luôn khó khăn với ngay cả những người có sức khỏe bình thường. Với tôi việc đó khó khăn hơn. Khó khăn không chỉ nằm ở sức khỏe, mà ở cả những vấn đề nảy sinh trong quá trình dịch.
Tôi đã nghe nhiều dịch giả nói về những khó khăn của việc dịch văn học. Tôi chỉ xin nói ngắn gọn thế này: khi ngồi dịch những trang sách tôi luôn có cảm giác mình đang ngồi giữa tác giả và một bạn đọc thông thái đại diện cho các bạn đọc của nước mình và tôi có nhiệm vụ phải làm hài lòng cả hai người này. Thêm vào đó là sức ép từ chính mình. Có những lúc trong đầu tôi có hơn hai sự lựa chọn cho một tình huống và tôi phải đấu tranh với chính tôi để lựa chọn lấy một.
* Đây không phải lần đầu tiên chị dịch sách văn học. Trong những lần dịch như vậy, có ai là trợ thủ đắc lực cho chị?
- Các tác giả là trợ thủ đắc lực của tôi. Trong hầu hết các cuốn sách đã dịch, tôi luôn nhận được sự hỗ trợ nhiệt tình của các tác giả. Thường tôi liên lạc với họ ngay từ khi đọc xong tác phẩm của họ như một độc giả. Trong quá trình dịch gặp một tình huống khó hiểu, tôi email cho tác giả đề nghị họ giảng giải.
Theo tôi, sự trao đổi qua lại giữa dịch giả và tác giả trong quá trình dịch rất cần thiết bởi đôi khi một dịch giả (một người đọc nguyên tác) hiểu theo nghĩa của từ chứ không hiểu theo ý tác giả muốn nói. Chẳng hạn như với tiểu thuyết Người đàn ông đào hoa, tôi đã phải liên lạc với tác giả 12 lần. Ông ấy đã 83 tuổi và mỗi lần liên lạc tôi cứ lo sức khỏe của ông ấy không cho phép ông ấy trả lời tôi. May mắn thay, ông ấy vẫn đi cùng tôi suốt cả chặng đường tôi dịch cuốn sách đó.
* Chị có thường xuyên theo dõi tình hình văn học trong nước hay không?
- Quỹ thời gian của tôi khá hẹp. Mỗi năm ngoài bốn cuốn tôi dịch, tôi dành thời gian đọc khoảng 20 cuốn sách văn học nước ngoài bằng tiếng Anh và tiếng Việt. Những cuốn văn học trong nước thật sự hay tôi cũng tìm đọc, nhưng nói thật sách văn học của VN xuất bản gần đây chưa có nhiều cuốn thật sự hay. Tôi rất mong mỗi năm cũng được đọc và muốn đọc số sách văn học VN nhiều bằng sách văn học nước ngoài.
HỒ HUY SƠN thực hiện
Theo Tuoi Tre Online
23/5/2009, P.M.D
